Cảm nhận về đoạn thơ đầu trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng


Đề 1: Cảm nhận của anh/chị về đoạn thơ đầu trong bài thơ “” của Quang Dũng:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

….Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Bài làm

Quang Dũng là người đa tài, được biết đến nhiều với tư cách là một nhà thơ. Hồn thơ Quang Dũng là một hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa. Quang Dũng đã mang cái hào hoa của người Hà Nội và của cả xứ Đoài để làm nên chất men say lãng mạn ở Tây Tiến. Tây Tiến là một trong những bài thơ hay, tiêu biểu của Quang Dũng – bài thơ dựng lên một bức tượng đài bất tử về người lính trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp. Bài thơ có giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc mà tiêu biểu là đoạn thơ sau đây:

“ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!”

…..Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

Tây Tiến là một phân hiệu bộ đội được thành lập đầu năm 1947, thành phần chủ yếu là thanh niên trí thức Hà Nội. Nhiệm vụ của họ là phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới phía Tây. Năm 1948, Tây Tiến giải thể để thành lập trung đoàn 52. Quang Dũng cũng chuyển sang đơn vị khác. Sau khi rời đơn vị cũ chưa được bao lâu Quang Dũng đã sáng tác bài thơ này. Bài thơ được ra đời vào những năm tháng khốc liệt rực lửa của Cách Mạng Việt Nam. Hào khí quyết chiến quyết thắng đã thổi vào thơ ca Việt Nam, tràn vào tâm hồn lãng mạn của Quang Dũng để ông viết Tây Tiến.

Mở đầu đoạn thơ là một tiếng gọi thân thương từ hiện tại về quá khứ:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi”

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Thán từ “ơi” ngân dài tha thiết, nhiều thanh bằng thể hiện sự nhẹ nhàng, êm ái. Cụm từ “nhớ chơi vơi”, đó là nỗi nhớ miên man, không định hình mà bâng khuâng man mác, không cụ thể, bao trùm cả không gian và , nỗi nhớ không đầu không cuối nhưng đo hết cung bậc cảm xúc. Bài thơ mở đầu bằng những tiếng thổn thức của lòng người đã xa Tây Tiến, đang sống trong hoài niệm. Hai câu thơ đầu bài thơ mang cái gì đó bâng khuâng hoài niệm để gọi về những gì thân thuộc, đáng nhớ nơi tâm tưởng nhà thơ về một thời Tây Tiến. Nhà thơ cất tiếng gọi “ Tây tiến” như gọi yêu, như thức dậy bao kỉ niệm. Theo tiếng gọi ấy, tất cả hiện ra trong nỗi , nơi thử thách cũng là nơi bao bọc, che chở đoàn quân. Hình ảnh Mã chạy suốt theo các chặng hành trình, chứng kiến mọi vui buồn, mất mát. Tây tiến đã một thời đi qua, chỉ còn phảng phất đâu đây là nỗi nhớ “chơi vơi”. Có lẽ, chỉ với câu thơ đấy đã đưa tác giả và người đọc từ thực tại trở về cùng kỉ niệm để sống trọn với Tây Tiến.

Theo lời thơ, một hành trình Tây Tiến gian khổ, nhọc nhằn, thử thách hiện ra:

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

…. Pha Luông mưa xa khơi

Mã- chạy dọc miền biên giới Tây Bắc là thiêng, sông của một miền núi rừng. Vùng vui Tây hóa thân thành những địa danh: sông Mã; Sài Khao; Mường Lát; Mường Hịch; Pha Luông; Mai Châu gợi trong kí ức người đọc về những miền rừng núi hùng vĩ, những bản làng mờ sương, heo hút hoang sơ. Hình ảnh “sương lấp”, sương lấp đường đi, lấp dáng người trông mờ mit; dốc rồi lại dốc, khúc khuỷu, gập gềnh đường lên, rồi lại thăm thẳm hun hút đường xuống. Ở Tây Tiến, câu chữ như bị bẻ gãy để tạo hình độ cao dựng đứng giữa hai triền dốc núi:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi 

 Câu thơ ngắt nhịp 4/3 quen thuộc của thể thơ bảy tiếng trở thành giao điểm phân định rạch ròi hai hướng lên xuống vô vàn con dốc tạo thành các cũng đường hành quân Tây Tiến. Ở Tây Tiến, những từ ghép, từ láy giàu sức tạo hình được đặt liên tiếp nhau để đặc tả sự gian nan, trùng điệp: khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút. “Cồn mây” là sự liên tưởng đặc sắc cho thấy mây núi miền Tây bộn bề chồng chất dựng lên thành cồn dốc, từ đó câu thơ gian tiếp cho thấy dốc núi miền Tây cao đến mức như lẫn vào mây, mây bao phủ đường núi, mây mờ mịt, mây khiến hành quân chiến sĩ càng trở nên cheo leo, hiểm trở, hoang vu.

Trong bức tranh thiên nhiên Tây tiến, người đọc như còn nghe thấy tiếng thác  nước gầm thét, thị oai sức mạnh hoang sơ bản năng của núi rừng tiềm ẩn từ ngàn năm.

>> Xem thêm:  Rô-bin-xơn ngoài đảo hoang (trích Rô-bin-xơn Cru-xô)

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm mường hịch cọp trêu người

Tiếng “gầm” của cọp dữ….quả là một Tây Tiến vô cùng dữ dội, được tô đậm, điêu khắc qua mỗi hình ảnh và ngôn ngữ. Đó là những âm thanh bí hiểm, man rợ như khúc hòa tấu chốn oai linh. Nếu câu thơ trên mang tiếng thác gầm “thét’ mang thanh trắc ở âm vực cao thì ở câu dưới là tiếng “hịch” gợi âm thanh tiếng thác man dại ở vòm cao thăm thẳm, vừa mô phỏng tiếng bước chân nặng nề của thú dữ, gợi cái thâm ú, bí ẩn, đầy đe dọa. Cụm từ “chiều chiều; đêm đêm” là những trạng ngữ chỉ vòng thời gian lặp lại vĩnh hằng.

Ở đoạn thơ trên, đất nước bắt nguồn từ những tên làng, tên núi, tên sông. Những địa danh không chỉ còn là tên gọi của núi rừng mà còn là một phần của máu thịt thiêng liêng Tổ Quốc.

Giữa mạch thơ tập trung đậm khắc cái dữ dội tột đỉnh của thiên nhiên, hiện ra một ánh nhìn vô cùng bay bổng của người lính Tây Tiến:

“Nhà ai pha luông mưa xa khơi”

Sự vất vả, gian truân cũng như vẻ đẹp trong tâm hồn người lính Tây Tiến đã ít nhiều thể hiện trong những câu thơ miêu thiên nhiên miền Tây và hành trình qua miền Tây, ngoài ra còn có những câu thơ trực tiếp miêu tả hình ảnh người lính cũng như những kỉ niệm của họ trong chặng đường hành quân. Trước hết là một kí ức sâu đậm của Quang Dũng về hình ảnh một người chiến sĩ Tây Tiến trên đường hành quân:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!

Từ láy “dãi dầu” đã thể hiện toàn bộ những vất vả, nhọc nhằn của các anh khi hành quân qua miền Tây, khi vượt qua những núi cao, vực sâu, thác ghềnh dữ dội, vượt qua những nắng mưa, sương gió miền Tây. Hai câu thơ tựa như một bức kí họa đầy ấn tượng về người lính Tây Tiến. Sự hồn nhiên của người lính được thể hiện qua những giây phút mệt mỏi, gục lên ba lô và ngủ,bỏ lại sau đó những khó khăn vất vả, những hiểm nguy của kháng chiến. Hình ảnh người lính gục lên súng mũ dãi dầu không bước nữa là một hình ảnh đẹp. Câu thơ nhằm nói giảm đi cái chết, cái hi sinh của những người chiến sĩ ấy. Đó là một vẻ đẹp bi tráng, cái hi sinh kia là bị nhưng trong cái bi ấy ta lại thấy một cái tráng lệ vô cùng. Họ có thể hi sinh nhưng trong một tư thế rất nhẹ nhõm, “bỏ quên đời” những kí ức về những lúc dừng chân mệt mỏi, những kỉ niệm với những buổi chiều và ban đêm với những con thú dữ gầm rú lên, nhớ những đêm mùa nếp xôi ở Mai Châu.

Cách diễn đạt chủ động trong cụm từ “không bước nữa”; “bỏ quên đời”, Quang Dũng đã làm hiện lên sự kiêu bạc, ngang tàng của những người chiến binh dãi dầu mưa nắng.

Khép lại hành trình gian khổ là hình ảnh một sự sống thanh bình, yên ả trên miền Tây Bắc

 Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi “

Cảm giác no ấm, yên bình gợi lên trong ta trước hết do làn khói lam chiều và mùi hương nếp xôi nồng nàn quyến rũ. Mai Châu cái địa anh ấy dù ta chưa một lần đặt chân tới nhưng qua từng con chữ, từng dòng thơ của Quang Dũng khiến cho người đọc cảm thấy thân thiết biết bao nhờ “thơm nếp xôi” và nỗi nhớ không cất nên lời “nhớ ôi Tây Tiến”. Quang Dũng đã tạo ra một nét táo bạo và thật đa tình trong tập hợp từ mới mẻ “mùa em” khiến cho Mai Châu không chỉ là một địa danh gắn với kỉ niệm thơm thảo của xôi nếp đầu mùa, của tình quân dân sâu nặng. Những thanh bằng trong câu thơ đã gợi tả tinh tế cảm giác bồng bềnh, xao xuyến tới ngây ngất, đê mê trong tâm hồn những chàng trai Hà Thành hào hoa, lãng mạn. 

Đoạn thơ trên giàu giá trị tạo hình, bởi Quang Dũng không chỉ là một nhà thơ mà còn là một họa sĩ. Sức hấp dẫn của đoạn thơ chính là vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội, hoang sơ của núi rừng Tây Bắc trải dài suốt chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến. Bút pháp lãng mạn ưa cực tả và thủ pháp đối lập đã tạo ra trong đoạn thơ, bên cạnh những mảng vẻ đậm, bạo tay là những đường nét mảnh mai, hư thực. 

Thông qua bức tranh thiên nhiên đặt trong sự trải nghiệm của người lính Tây Tiến trên đường hành quân, có thể thấy vẻ đẹp tâm hồn những người lính Tây Tiến: họ lạc quan, mạnh mẽ coi thường gian nan, thử thách của thiên nhiên, làm rõ hơn và sức mạnh, tâm hồn trẻ trung và tư chất nghệ sĩ trong họ. Tây Tiến đã mang đến một màu sắc khác lạ góp phần làm phong phú kho tàng thơ văn Việt Nam. Nhiều năm tháng qua đi những tác phẩm vẫn giữ nguyên vẹn giá trị ban đầu của nó và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc. 

>> Xem thêm:  Phân tích khổ cuối bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng.

Bài viết liên quan