MS536 – Nói với con-những tâm tình cảm xúc.


Đề bài: Nói với con – những tâm tình cảm xúc.

Bài làm

Trong phong trào thơ ca kháng chiến chống Mỹ, chúng ta được biết đến một hồn nhiên tếu táo, một Lê Minh Khuê sâu sắc và cũng không thể không nói tới Y Phương- cây bút độc đáo của đồng bào dân tộc thiểu số. Thơ ông giàu chất suy tư, cảm xúc và đậm đà bản sắc dân tộc. Bài thơ tiêu biểu cho tài năng, phong cách Y Phương là Nói với con– được giới thiệu trong chương trình Ngữ văn lớp 9. Tiếng thơ ấy chân thành và thật ấn tượng.

Nói với con là một bài thơ ngắn với 28 câu thơ tự do với bố cục hai phần rõ ràng và có sức gợi cao đối với người đọc. Khổ thơ đầu là tiếng lòng người cha nói với con, nói với chúng ta về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi người. Nối tiếp là những lời thơ khẳng định sức sống mạnh mẽ, truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình và niềm hi vọng, sự tin tưởng, gửi gắm của cha nhắn nhủ tới người con yêu thương.

noi voi con tam tinh cam xuc - MS536 - Nói với con-những tâm tình cảm xúc.

Ảnh minh họa

Khổ thơ đầu đã minh chứng cho tình cảm cội nguồn tha thiết của mỗi người. Nhà thơ mượn lời người cha để nói với chúng ta về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người. Cội nguồn ấy trước hết là nhỏ bé, ấm áp thương:

Chân phải bước tới cha

Chân trái bước tới mẹ

Một bước chạm tiếng nói

Hai bước tới tiếng cười

Lối diễn đạt được sử dụng trong những câu thơ đầu tiên thật giàu hình ảnh. Đó là cách đo đếm chiều dài một bước, hai bước cùng cách hữu hình hóa âm thanh chạm tiếng nói, tới tiếng cười. Nhờ cách diễn đạt gần gũi ấy, mà người đọc như nhìn thấy trước mắt mình hình ảnh gia đình nhỏ yên vui: người con bi bô đến bên cha mẹ, cha mẹ mỉm cười chào đón con với đôi bàn tay ấm áp, rộng lớn. Và thật đặc biệt khi con bước đến bên cha bằng chân phải. Có lẽ bởi chân phải là chân trụ- chân bước đến cha đầy vững chãi, mạnh mẽ và tự tin. Nhưng con đến bên mẹ bằng chân trái, đôi chân nối liền với trái tim, với từng nhịp đập hồi hộp trong tim mẹ khi nhìn người con thân yêu cất bước đi nhịp nhàng. Hạnh phúc tình cảm gia đình không chỉ vì cha mẹ yêu thương con. Cha mẹ còn luôn yêu thương nhau với tình yêu đẹp từ thuở ban đầu:

Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới

Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời

Đời người có thể kéo dài trăm năm nhưng liệu có mấy ngày trở thành như ngày cưới vui vẻ, hạnh phúc kia. Người cha, khẳng định nỗi nhớ, khẳng định tình yêu qua cụm từ mãi nhớ về. Và khẳng định rằng đó là Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời. Ngày đó đẹp trong tiếng chúc phúc nơi nơi, đẹp trong hạnh phúc và đẹp hơn cả vì đánh dấu bước chuyển mình của mẹ cha. Họ sẽ nối tiếp truyền thống quê hương, họ chính thức bên nhau, họ sắp có con bên đời. Thái độ bao trùm hai câu thơ ngắn là sự nâng niu, trân trọng.

>> Xem thêm:  MS399 - Nghị luận xã hội về cách sống và sự trưởng thành

Chỉ với sáu câu thơ ngắn, nhà thơ đã vẽ lên bức tranh gia đình ấm êm trước mắt độc giả. Ở ngôi nhà nhỏ đó có tình yêu, hơi ấm, sự sẻ chia và thấu hiểu. Nhà thơ như muốn gửi gắm đến bạn đọc một thông điệp ý nghĩa: mỗi người đều cần một mái nhà ấm êm để trưởng thành, để lớn khôn. Hãy vun đắp tình cảm gia đình, yêu thương mẹ cha.

Chính tình cảm gia đình, tình yêu thương của mẹ cha khi được nhân rộng nó trở thành thứ tình cảm lớn lao hơn. Đó là tình quê hương. Con không chỉ được cha mẹ vun đắp tâm hồn tình cảm. Quê hương trở thành bầu sữa lớn chăm ẵm con từng ngày:

Rừng cho hoa

Con đường cho những tấm lòng

Điệp từ cho trong hai câu thơ nhấn mạnh những hi sinh của quê hương tươi đẹp. Nơi rừng núi đâu chỉ cho người dân gỗ quý làm nhà, làm kinh tế. Nó còn cho hoa– tình cảm tinh thần đẹp vô cùng. Và con đường kia đâu chỉ dẫn ta vào bản làng mở còn là nơi đưa ta đến với những chân trời xa. Con đường trở thành biểu tượng cao đẹp của người mẹ quê hương thiết tha tình cảm. Ý thơ càng lúc càng trở nên sâu lắng và giàu tính biểu tượng.

Rừng cho hoa, con đường cho những tấm lòng nhưng đáng yêu hơn là con người xứ sở:

Người đồng minh yêu lắm con ơi

Khác với người Tày mình, cách nói mộc mạc, giàu màu sắc địa phương người đồng mình vừa có sức khai quát vừa tạo giọng điệu riêng rất ấn tượng. Cảm xúc của chủ thể trữ tình được bộc lộ trực tiếp yêu lắm. Trong đó yêu chỉ sự quý mến giữa người với người, lắm chỉ mức độ vượt trội hơn hẳn. Vì người đồng mình là những người cùng sống một buôn, một bản, cùng quê hương, dân tộc. Còn vì sao nữa? Trong khổ thơ đầu, người đồng mình được giới thiệu:

Đan lờ cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát

Lờ là loại dụng cụ đánh bắt cá, được đan bằng những nan tre vót nhọn. Ken là là mắc thật kín bằng cách đệm thêm vào những chỗ hở. Người đồng mình hiện lên trong những công việc . Họ chăm chỉ, cần mẫn chịu thương chịu khó trong công việc và còn tài hoa, khéo léo trong từng hành động dù là nhỏ nhất. Đôi tay thô sơ của họ biến những nan tre, nan trúc kia trở thành nan hoa- kết tinh của và tài hoa. Tiếng ken- tiếng hát trở thành niềm vui sống giúp lao động vất vả hiện lên đẹp biết bao! Ẩn dụ vách nhà ken câu hát là hình ảnh hóa âm thanh và khẳng định tinh thần lạc quan, yêu đời của người dân miền núi. Họ cùng nhau quây quần, họ chia sẻ những vui buồn, san sẻ yêu thương. Họ làm công việc lao động trở thành công việc thẩm mĩ tươi đẹp!

>> Xem thêm:  MS508 - Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Sông núi nước Nam của Lý Thường Kiệt

Cả quê hương cùng gia đình trở thành cội nguồn sinh dưỡng nuôi con khôn lớn. Mượn giọng điệu tâm tình thủ thỉ của người cha, Y Phương khẳng định được những giá trị cao đẹp của gia đình, của quê hương.

Từ những lời thơ bộc lộ tình cảm cao đẹp của gia đình, của quê hương, nhà thơ mở ra không gian cao rộng hơn với hình ảnh người đồng mình mang sức sống mạnh mẽ dựng xây quê hương xứ sở.

Sức sống mạnh mẽ và truyền thống tốt đẹp của quê hương được nhà thơ tập trung khắc họa qua hình tượng người đồng mình. Có thể nói, bức chân dung người đồng mình hiện lên không chỉ chăm chỉ, cần mẫn mà còn lạc quan, yêu đời- hội tụ vẻ đẹp của con người núi rừng thiết tha:

Cao đo nỗi buồn

Xa nuôi chí lớn

Cách dùng từ của Y Phương thật độc đáo. Nỗi buồn được hữu hình hóa và được đo bằng đọ cao. Nhà thơ lấy cái cao xa vô tận của đất trời để sánh ngang với chí hướng, những gian khó của người đồng mình trên hành trình cố gắng không ngừng để dựng xây quê hương. Chân dung người đồng mình hiện lên cao lớn, bản lĩnh với , xây dựng quê hương. Họ mang theo nét đẹp của những người con miền núi:

Sống trên đá không chê đá gập ghềnh

Sống trong thung không chê thung nghèo đói

Sống như sông như suối

Lên thác xuống ghềnh

Không lo cực nhọc

Với sáu câu thơ, Y Phương vẽ lên bức tranh cuộc sống gian khó của đồng bào. Nơi sống của họ là thung, là núi- gian khổ, khó khăn. Nhưng họ luôn tự hào và giàu tình cảm. Họ không chê, điệp từ không chê được nhắc lại hai lần không chỉ với ý nhấn mạnh. Nhà thơ muốn khẳng định tinh thần sắt đá kiên cường của họ trước những khó khăn của hoàn cảnh. Nhưng trái ngược với thái độ phẫn uất, người đồng mình vẫn một lòng yêu quê hương thiết tha. Sống nghĩa tình như qua so sánh giàu hình ảnh. với mạch nước ngọt ngào nuôi lớn họ không chỉ là thể xác này mà còn là tâm hồn, khối óc và trái tim. Và thành ngữ được nhà thơ sử dụng trong câu thơ tô đậm những khó khăn nhưng cũng là điểm tựa, càng khó khăn thì người đồng mình càng nghị lực phấn đấu và vươn lên trong gian khó.

Nhà thơ để chân dung người đồng mình hiện lên với Người đồng mình tuy thô sơ da thịt. Hình thức bên ngoài trần trụi với làn da, mái tóc dãi gió dầm mưa với vẻ ngoài trải đời rộng lớn. Và có lẽ vì vậy mà họ “Không mấy ai nhỏ bé đâu con”. Không thể nhỏ bé được vì họ phải sống, phải lao động trên gian khó, họ không mặc cảm với đời mà kiêu hãnh khẳng định sức mạnh, bản lĩnh, ý chí của mình đến cùng.

>> Xem thêm:  MS369 - Nghị luận xã hội về vấn đề nói tục chửi bậy

Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương

Còn quê hương thì làm phong tục

Hoạt động của người đồng mình đâu phải là công việc cài hoa đan lờ tỉ mỉ. Cũng vất vả, cũng khó khăn lắm những ngày qua ngày. Câu thơ gắn với hình ảnh con người đục đá mang theo bao sức gợi. Đá ấy cứng rắn như tâm hồn, trái tim và khối óc người đồng mình. Quê hương ấy được dựng xây bằng đá và bền chắc trước khó khăn, nghịch cảnh. Họ tự lực làm đẹp, làm giàu quê hương mà không cần ỷ lại, dựa dẫm. Họ trân trọng những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương và luôn ý thức bản thân gìn giữ màu sắc văn hóa tươi đẹp đó.

Lời thơ cất lên trên cả những tự hào ấy là niềm thương cảm cho những con người quê hương:

Người đồng mình thương lắm con ơi

Thương ấy chính là sự cảm thông thấu hiểu. Là người con dân tộc Tày, Y Phương hiểu hơn ai hết những khó khăn của mảnh đất quê mình. Những xúc cảm trong câu chữ là rung cảm chân thành của một trái tim tha thiết niềm yêu và tình thương. Và vì vậy, người cha- hình ảnh hóa thân của nhà thơ càng tha thiết trong lời nhắn nhủ với con:

Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn

Người cha tin tưởng, người cha hi vọng con mai này lớn lên hãy tiếp nối truyền thống quê hương. Cha mong con đừng chê, đừng ngại gian khó nơi quê hương mình:

Con ơi tuy thô sơ da thịt

Lên đường

Không bao giờ nhỏ bé được

Nghe con

Những câu thơ cuối cùng là những lời nhắn nhủ, lời thủ thỉ tâm tình động viên tha thiết cha nói với con. Con rồi sẽ đến những chân trời mới, con sẽ tiếp xúc những điều mới lạ nhưng đừng lãng quên quê hương nơi có cha mẹ, có người đồng mình yêu thương gắn bó ngày ngày. Con hãy tự hào trước quê hương mình, hãy trân trọng vì mình là người quê hương. Cha mẹ, những người đồng mình và truyền thống quê hương cao đẹp sẽ luôn ở sau làm điểm tựa mạnh mẽ cho con bước vào đời.

Cả bài thơ là lời tâm tình với những lời dặn thiết tha nghe con, đừng lo, đừng chê… Giọng thơ trữ tình giàu cảm xúc hòa cùng những hình ảnh ẩn dụ màu sắc, tiếng thơ trìu mến thiết tha. Mộc mạc và uyển chuyển, hồn hậu và khắc khoải, Y Phương đã vẽ lên khúc ca bằng thơ để khơi dậy, nhắc nhở một tình yêu quê hương tha thiết đến vậy! Cao và sâu hơn những lời nhắc, ở đó còn là lời ca, tiếng hát ngợi ca con người , đề cao giá trị văn hóa quê hương giàu đọc không chỉ là người đồng mình mà là với mỗi người con Việt Nam trong công cuộc dựng xây đất nước đẹp tươi!

Ady Ann Nguyễn

Bài viết liên quan