Tuần 5 – Uy-lít-xơ trở về (trích Ô-đi-xê – sử thi Hy Lạp)


Tuần 5 – Uy-lít-xơ trở về (trích Ô-đi-xê – sử thi Hy Lạp)

Hướng dẫn

I – KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Tóm tắt đoạn trích:

Sau khi hạ được thành Tơ-roa, Uy-lít-xơ "hồi quân" trở về . Chàng phải lênh đênh góc biển chân trời mười năm đằng đẵng mà vẫn chưa về tới quê nhà. Chàng bị nữ thần Ca-líp-xô, vì yêu chàng nên cầm giữ. Cảm thương số phận Uy-lít-xơ, thần Dớt sai Héc-mét đến lệnh cho Ca-líp-xô phải để chàng đi. Bị bão đánh chìm bè, chàng dạt vào xứ Phê-a-ki, được công chúa Nô-xi-ca yêu và nhà vua tiếp đãi tử tế. Theo ý nhà vua, Uy-lít-xơ kể lại những chuyện li kì, mạo hiểm trên bước đường gian truân phiêu bạt của mình cùng đồng đội: chuyện thoát khỏi xứ sở những tên khổng lồ một mắt, chuyện thoát khỏi tiếng hát đầy quyến rũ của các nàng tiên cá Xi-ren nguy hiểm,… Cảm phục, nhà vua cho thuyền đưa chàng về I-tác. về đến nhà, chàng giả dạng người hành khất nên Pê-nê-lốp, vợ chàng, không nhận ra. Để trả lời sự thúc ép của bọn cầu hôn, Pê-nê-lốp thách ai giương được chiếc cung của Uy-lít-xơ và bắn một phát xuyên qua mười hai chiếc vòng rìu thì sẽ lấy người đó. Tất cả bọn cầu hôn đều thất bại, Uy-lít-xơ xin được bắn và chàng đã thắng. Nhân đó, cha con chàng trừng trị bọn cầu hôn cùng những gia nhân phản bội.

2. Đoạn trích kể về cảnh gặp gỡ của hai vợ chồng Uy-lít-xơ sau hai mươi năm xa cách. Trong cảnh ấy các nhân vật đã thử thách lẫn nhau để tìm về . Câu chuyện ngợi ca vẻ đẹp trí tuệ và khát vọng của người Hi Lạp. Nó nhắc nhở ta tình cảm bao giờ cũng rất cao quý, thiêng liêng.

II – HƯỚNG DẪN ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1. Đoạn trích có thể chia thành hai phần:

– Phần 1: Từ đầu đến… "con cũng không phải là người kém gan dạ". Đoạn này có 4 nhân vật: Nhũ mẫu Ơ-ri-clê, Tê-lê-mác và hai vợ chồng Uy-lít-xơ đều có quan hệ mật thiết với nhau. Phần này có sáu đối thoại của các nhân vật: Pê-nê-lốp có ba đối thoại, Uy-lít-xơ có một đối thoại và Tê-lê-mác có hai đối thoại. Pê-nê-lốp vẫn chưa nhận ra chồng.

– Phần hai: Đoạn còn lại. Gồm có bốn đối thoại, chia đều cho hai vợ chồng của Uy-lít-xơ. Vượt qua thử thách, Uy-lít-xơ được đoàn tụ cùng gia đình.

2. Dù rất sốt sắng được nhận mặt vợ con nhưng trước những thử thách, Uy-lít-xơ vẫn giữ được sự điềm tĩnh và cách xử trí thông minh vốn có. Sau khi nghe Pê-nê-lốp nói với Tê-lê-mác, Uy-lít-xơ vẫn nhẫn nại mỉm cười trai: "Tê-lê-mác, con! Đừng làm rầy mẹ, mẹ còn muốn thử thách cha ở tại nhà này. Thế nào rồi mẹ con cũng sẽ nhận ra, chắc chắn như vậy…". này cũng đồng thời là với chính Pê-nê-lốp. Như vậy, khi nói những lời này, Uy-lít-xơ đã nhận ra ý định thử thách của Pê-nê-lốp và mặc dù chưa biết sự thử thách đó là gì nhưng chàng vẫn sẵn sàng chấp nhận. Có thể nói, Pê-nê-lốp và Uy-lít-xơ đã ngầm đối thoại với nhau. Cái "mỉm cười” của Uy-lít-xơ cho thấy chàng là người hết sức bản lĩnh, biết kiềm chế tình cảm để có được sự sáng suốt, chín chắn. Đó là cái "mỉm cười" của người hiểu rõ khả năng của mình, tin vào mình, cũng là cái cười thấu hiểu và độ lượng đối với vợ và con trai mình. Cách ứng xử của Uy-lít-xơ đã tỏ rõ bản lĩnh trí tuệ và tình cảm sâu nặng cùng phẩm chất cao quý, đẹp đẽ mà con người thời đại ông khát khao vươn tới.

>> Xem thêm:  Em hãy tả cái bàn học ở lớp hoặc ở nhà của em

3. Pê-nê-lốp "lòng vẫn rất đỗi phân vân" vì Uy-lít-xơ xuất hiện với bộ dạng của người hành khất, quần áo rách mướp,… Vả lại, nếu vị hành khất kia là chồng nàng thực thì tại sao trong lần gặp trước lại không nói ra. Hơn nữa, nếu Pê-nê-lốp vội vã mà nhận lầm thì danh dự của nàng sẽ bị tổn thương rất lớn (điều tối kị của người Hi Lạp). Nhìn chung tâm trạng phân vân vừa bộc lộ tính cách vừa nói lên phẩm chất của Pê-nê-lốp.

Pê-nê-lốp có nhiều phẩm chất cao đẹp, đặc biệt là trí tuệ sắc sảo, sự bình tĩnh và luôn thận trọng trong mọi tình huống..Khi nàng nhấn mạnh "cha và mẹ chỉ hai người biết với nhau, còn người ngoài không ai biết hết" chính là lúc nàng cố ý tạo ra một hoàn cảnh thử thách đối với Uy-lít-xơ. Nó là gợi ý về dấu hiệu nhận ra nhau của vợ chồng nàng. Câu nói ấy vừa thể hiện sự thận trọng, vừa thể hiện sự thông minh sắc sảo của Pê-nê-lốp.

Thực ra Pê-nê-lốp không phải là người "bao giờ lòng dạ cũng rắn hơn cả đá", có "một trái tim sắt đá hơn ai hết". Hai-mươi năm phải làm chủ gia đình, lại phải đối diện với bao thử thách, nàng đã phải tạo cho mình cái vỏ bọc cứng rắn. Thế nhưng, trong lòng, nàng vẫn luôn nồng nàn yêu thương; luôn khát khao, mong nhớ, chờ đợi người chồng biệt tích trở về.

Pê-nê-lốp phải dùng đến cách thử bí mật của chiếc giường, vì bí mật ấy giúp giải tỏa được nhiều mối nghi ngờ. Trước hết, để Pê-nê-lốp biết đó không phải là Uy-lít-xơ giả. Sau nữa, nó còn là minh chứng cho lòng chung thuỷ của nâng. Nếu chiếc giường đã bị chuyển đi hoặc đã không còn là bí mật của riêng hai vợ chồng nữa thì cũng có nghĩa là phẩm giá của Pê-nê-lốp cũng không còn nguyên vẹn. Phép thử ấy không những chỉ nói lên phẩm chất kiên trinh của Pê-nê-lốp mà còn khắc sâu sự bền vững của tình cảm gia đình, tình cảm vợ chổng cha con.

>> Xem thêm:  Tuần 12 - Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt

Qua của Pê-nê-lốp (một sự cẩn trọng gần như thái quá) chúng ta có thể thấy được tính chất phức tạp của thời đại – nơi mà những hiểm nguy luôn rình rập, đe doạ con người.

4. Cách kể của Hô-me-rơ qua màn gặp mặt là một lối kể mang đậm phong cách ké’ chuyện của sử thi: chậm rãi, tỉ mỉ và trang trọng. Lối kể ấy làm các sự việc như được kéo dài ra, tạo sự hồi hộp. Sử thi thường được kể (diễn xướng) trong những khoảng thời gian dài. Vì thế phong cách kể ấy làm cho những đêm nghe kể sử thi húng khởi và hấp dẫn hơn.

Phẩm chất của các nhân vật thường được nhà văn miêu tả qua đối thoại – những đối thoại đầy trí tuệ, có chiều sâu và thường đa nghĩa. Bên cạnh đó biện pháp diễn biến nội tàm của nhân vật cũng tham gia tích cực vào việc xây dựng nên hình tượng các nhân vật trong đoạn trích này.

Trong khổ cuối ("Dịu hiền… buông rời"), Hô-me-rơ đã sử dụng biện pháp so sánh mở rộng, kiểu câu tầng bậc và lối lặp đi lặp lại các định ngữ chỉ phẩm chất của nhân vật. Các biện pháp nghệ thuật ấy đã cho thấy vẻ đẹp, phẩm chất đặc biệt là niềm vui mừng khôn xiết của Pê-nê-lốp khi nhận ra người chồng yêu quý của mình.

Để khắc hoạ nổi bật hình tượng nhân vật, Hô-me-rơ đã sử dụng một nghệ thuật miêu tả tâm lí đặc sắc. Trong đoạn trích, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sử thi được thể hiện rất rõ trong đoạn từ "Nói xong, nàng bước xuống lầu" cho đến “dưới bộ quần áo rách mướp”. Nếu như trong tiểu thuyết , tâm lí nhân vật thường được diễn tả trực tiếp, với cái nhìn từ bên trong thì ở đây, bút pháp sử thi lại diễn tả tâm lí nhân vật thông qua hành động, cách ứng xử, thái độ từ những biểu hiện bên ngoài, với cái nhìn từ bên ngoài. Tâm trạng phân vân, đầy nghi hoặc của Pê-nê-lốp được diễn tả bằng những chi tiết như:

– "… nàng không biết nên đứng xa xa hỏi chuyện người chồng yêu quý của mình hay nên lại gần, ôm lấy đầu, cầm lấy tay người mà hôn?".

– "Khi vào đến nhà, bước qua ngưỡng cửa bằng đá, nàng đến ngồi trước mặt Uy-lít-xơ, dưới ánh lửa hồng, dựa vào bức tường đối diện,… ",

– "… Nàng vẫn ngồi lặng thinh trên ghế hồi lâu, lòng sửng sốt, khi thì đăm đăm âu yếm nhìn chồng, khi lại không nhận ra chồng dưới bộ áo quần rách mướp".

>> Xem thêm:  Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh

III – HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

1. Dựa theo đoạn trích, có thể tự biểu diễn cảnh Uy-lít-xơ trở về. Để tổ chức được một buổi biểu diễn, mỗi lớp cần chọn ra một số bạn có năng khiếu kịch, tổ chức phân vai, học lời thoại… Để tập luyện và biểu diễn được dễ dàng cần có sự cố vấn của thầy cô, cũng cần rút bớt những phần rườm rà trong lời thoại có như vậy, của buổi biểu diễn mới thành công.

2. Thử nhập vai Uy-lít-xơ để kể lại câu chuyện.

Chú ý khi nhập vai Uy-lít-xơ, phải thay đổi các từ ngữ xưng hô, thay một số lời thoại trực tiếp của Uy-lít-xơ thành lời kể gián tiếp của mình (trong vai nhân vật). Tham khảo bài viết dưới đây:

Sau khi tiêu diệt hết bọn cầu hôn và cùng với con trai Tê-lê-mác yêu quỷ trừng phạt lũ đầy tớ vong ân phản chủ, ta hồi hộp đợi mong thời khắc, Pê-nê- lốp nhận mình. Thế nhưng hôm ấy, sau khi đã ngồi đợi rất lâu, ta mới thấy nàng yên lặng hước vào. Nàng ngồi đối diện với ta nhưng lặng thinh không nói. Có lúc ta thấy nàng dăm dăm âu yếm nhìn ta nhưng có lúc lại thấy nàng thờ ơ lạnh nhạt. Trong lúc dang hãn khoăn quá đỗi thì Tê-lê-mác lên lời. Ta chờ đợi sự phán ứng của nàng sau những lời con trai trách mẹ nhưng nàng vẫn không vồ vập. Nàng klỉẩng đinh với con trai nếu ta đúng là chồng nàng thật thì hẳn sẽ có những dấu hiệu riêng để nhận ra nhau. Ta hiểu nên vừa an ủi vừa nhắc nhở con trai hãy đề phòng sự trả thù của bọn cầu hôn, nhắc nhở mọi ngưởi mặc quần áo đẹp ca múa làm người ngoài lầm tưởng trong nhà đang làm lễ cưới, rồi ta cũng đi tắm rửa.

Ta trở về chỗ cũ ngồi đối diện với Pê-nê-lốp trên chiếc ghế bănh rồi nhắc nhũ mầu Ơ-ri-clê chuẩn bị kê riêng cho mình một chiếc giường để ngủ. Không ngờ ngay lúc ấy nàng cũng bạo dạn nói với u già: Già hãy khiêng chiếc giường chắc chắn ra khỏi gian phòng vách tường kiên cố do chính tay Uy-lít-xơ đã kê nó ngày xưa. Nghe Pê-nê-lốp nói vậy, ta bỗng giật nẩy mình bởi ta nghĩ rằng bí mật về chiếc giường xưa không còn nữa. Buột miệng ta dã nhắc lại tất cả bí mật về quá trình chế tác chiếc giường. Nhưng vừa mới nói dứt lời, bỗng dưng ta thấy Pê-nê-lốp chạy đến ôm chầm lấy cổ ta và nối bao lời yêu thương nghẹn ngào trong nước mắt. Lúc ấy ta mới chợt hiểu ra sự thông minh và sắc sảo của vợ mình. Ta ôm chặt lấy nàng, người vợ xiết bao thân yêu, người bạn dời thuỷ chung sau bao nhiêu năm xa cách.

Mai Thu

Bài viết liên quan