Tuần 6 – Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự


Tuần 6 – Chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài

Hướng dẫn

I- KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

1. Sự việc là "cái xảy ra được nhận thức có ranh giới rõ ràng, phân biệt với những cái xảy ra khác" (Theo Từ điển Tiếng Việt)

Sự việc tiêu biểu là những mốc quan trọng góp phần hình thành bố cục, từ đó dẫn dắt câu chuyện, từng bước hoàn, chỉnh văn bản.

2. Mỗi sự việc tiêu biểu bao gồm một số chi tiết đặc sắc. Chi tiết có thể là một , một cử chí, một của nhân vật,… Những chi tiết đặc sắc tập trung thể hiện rõ nét sự việc tiêu biểu.

3. Muốn chọn được chi tiết, sự việc tiêu biểu khi viết bài văn tự sự, trước hết cần nắm được yêu cầu của đề văn. Cần phải hình dung được cốt truyện, các nhân vật và quan hệ của chúng. Các chi tiết, sự việc đưa vào bài văn có thể do ta đọc, hoặc tự phát hiện, hoặc ghi lại trong nhưng nhất thiết phải nổi bật, hấp dẫn, tô đậm tính cách nhân vật và tập trung biểu hiện tư tưởng chủ đề của bài văn.

II – HƯỚNG DẪN TÌM HlỂU BÀI

1. a) Trong Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy, tác giả dân gian kể:

– Chuyện về tình cha con: kể về nỗi đau đớn của người cha khi đứt ruột kết liễu đứa con mình vì cô công chúa ngày thơ đã vô tình có tội với dân với nước,

– Chuyện về tình vợ chồng chung thuỷ: kể về mối tình ngang trái nhưng son sắt thuỷ chung của Trọng Thuỷ – Mị Châu. Hai vợ chồng tuy đứng ở hai bên chiến tuyến nhưng tình cảm của họ vẫn vô cùng sâu nặng. Vì thế mà họ đã sống chết thuỷ chung với lời thể.

– Chuyện về công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước của cha ông ta xưa: Trong câu chuyện này, tác giả dân gian muốn giải thích một cách "nhẹ nhàng" nỗi đau mất nước và nhấn mạnh tinh thần cảnh giác, phê phán tính chủ quan trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Ba câu chuyện trên đan lồng vào nhau. Chuyện này soi sáng, cắt nghĩa chuyện kia. Trong đó, chuyện về công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước tạo thành mạch văn chính của toàn bộ truyền thuyết.

b) Sự việc Trọng Thuỷ và Mị Châu chia tay nhau là một sự việc tiêu biểu trong truyền thuyết này. Trong sự việc ấy có hai chi tiết quan trọng: chi tiết Trọng Thuỷ hỏi Mị Châu: "… Ta lại tìm nàng, lấy gì làm dấu?" và chi tiết Mị Châu đắp lời: "Thiếp có áo gấm lông ngỗng thường mặc trên mình, đi đến đâu sẽ rứt lông mà rắc ở ngã ba đường". Hai chi tiết này đều là những mốc quan trọng góp phần vào việc dẫn dắt sự phát triển của truyện. Chi tiết 1 như là sự báo trước về cuộc sẽ xảy ra. Còn chi tiết 2 lô gích với phần sau của truyện. Có chi tiết này mới có chuyện Trọng Thuỷ biết dấu đuổi theo, cha con An Dương Vương cùng đường phải tìm đến cái chết.

>> Xem thêm:  Phân tích một đoạn trong bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm

Giả sử ta bỏ không kể sự việc này hoặc bỏ chi tiết Mị Châu rắc lông ngỗng thì câu chuyện chắc chắn sẽ không tiếp nối được. Bời chúng là tiền đề cho các sự việc và chi tiết tiếp theo phát triển.

2. Có thể kể tiếp câu chuyện anh con trai trở về theo gợi ý sau:

Anh con trai về, nghe ông giáo kể về cha.

Sự việc trọng tâm là ông lão đã sống như thế nào và ông lão đã giữ mảnh vườn ra sao? Có thể kể các chi tiết:

+ Lão Hạc đau khố khi phải bán chú chó vàng.

+ Làng mất vé sợi, lão Hạc phải ăn củ chuối, sung luộc để sống.

+ Lão Hạc bòn vườn lấy tiền gửi ỏng giáo để lo việc tang ma.

+ Cái chết đau đớn đầy tự trọng của lão Hạc.

+ Ông giáo trao kỉ vật cho cậu con trai.

Cùng ông giáo, anh con trai xúc động ra viếng mộ cha.

Có thể kể theo các chi tiết:

+ Nói với cha về những năm tháng vất vả của đời mình.

+ Ân hận vì đã bỏ nhà ra đi.

+ Hứa với cha sẽ sống sao cho xứng đáng với sự hi sinh của cha.

Anh con trai lão Hạc gửi lại ông giáo những di vật và ra đi.

Sự việc chính là giải thích cho ông giáo nghe lí do của cuộc ra đi. Chọn các chi tiết kể sau:

+ Cám ơn ông giáo vì đã quan tâm giúp đỡ cha mình.

+ Kể cho ông giáo biết anh đã giác ngộ và là một người cách mạng.

+ Xin gửi lại ông giáo những kỉ vật của cha để lại tiếp tục ra đi chiến đấu.

>> Xem thêm:  Những bài văn phát biểu cảm nghĩ hay

+ Hứa hẹn ngày về.

* Chú ý: Chúng ta vẫn có thể sáng tạo bằng cách nghĩ ra cốt truyện khác hay lựa chọn những sự việc, chi tiết tiêu biểu khác để thêm vào. Ví như ở sự việc thứ nhất, trong cốt truyện nêu trên có thể thêm việc ông giáo phải quyết tâm chiến đấu thế nào với bọn địa chủ thì mới giữ cho được mảnh vườn đến hôm nay. Hoặc ở sự việc thứ ba, có thể kể ra lí do tại sao anh con trai lại đi theo cách mạng (gặp một người cách mạng cùng cảnh ngộ ở đồn điền cao su. Anh được giúp đỡ, hiểu ra và đi theo làm cách mạng,…). Xin lưu ý, sự sáng tạo không có nghĩa là cứ phải nghĩ ra một cốt truyện hoàn toàn mới. Điều quan trọng tạo nên sự khác nhau ấy chính là ở các sự việc, chi tiết tiêu biểu, cái được ta lựa chọn yà sắp xếp theo một trình tự thế nào.

3. Những công việc cần thiết khi chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu trong bài văn tự sự:

– Xác định của việc lựa chọn (để kể lại, để viết bài văn tự sự hoặc để làm dẫn chứng cho một việc làm nào đó,…).

– Xác định đề tài của văn bản: Kể về một trận đánh, về tình mẹ con, vợ chồng, v.v. kể về một tấm gương người tốt hoặc kế về một cuộc đời với nhiều mối quan hệ vô cùng phức tạp,…

– Dự kiến cốt truyện.

+ Cốt truyện truyền thống, thường gồm các phần: trình bày, khai đoạn (thắt nút), phát triển, dính điểm (cao trào) và kết thúc (mở nút).

+ Cốt truyện phóng khoáng kiểu : là cốt truyện không theo lô gích kể trên, có thể đảo lộn hoặc thiếu một phần nào đó hoặc có loại tự sự mà không có… chuyện (chí miêu tả những dòng cảm xúc).

Dù kể theo cách nào thì người kể (người viết) cững cần chú ý chuẩn bị các yếu tố cấu thành truyện như: đề tài, bố cục, các sự việc, chi tiết tiêu biểu, các nhân vật (chính, phụ), diễn biến câu chuyện và kết quả.

– Cuối cùng ta hãy chia cốt truyện thành các đoạn, mỗi đoạn chọn một vài sự việc, chi tiết tiêu biểu nổi bật. Công việc này đòi hỏi ta phải quan sát và suy ngẫm, phải khôi phục những ấn tượng đặc biệt mà ta đã đọc hay học được trong sách vơ, trong cuộc sống. Đồng thời phải biết điều phối chúng sao cho cân xứng trong suốt cả bài văn.

>> Xem thêm:  Phân tích nhân vật lão Hạc trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao.

III – HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP

1. a) Sự việc Một hôm, có nhà thiên văn về làng […] chở hòn đá đi là một sự việc quan trọng, tiêu biểu của văn bản. Vì vậy, khi kể rõ ràng không thể lược bỏ được sự việc này. Trong câu chuyện, nó chính là bước ngoặt cho toàn bộ những gì đang và đã diễn ra. Nếu không có sự việc ấy thì chắc người làng và đám trẻ kia sẽ không bao giờ “nhận ra” vẻ đẹp của hòn đá. Nó chắc sẽ vẫn cứ nằm đấy xấu xí, xù xì và vô dụng mà thôi. Sự việc này làm đổi thay tiến trình của truyện. Đồng thời, chính nó tạo ra nội dung tư tưởng của bài văn.

b) Từ sự việc này có thể rút ra bài học: Khi lựa chọn sự việc và chi tiết tiêu biểu để kể chuyện hoặc để viết bài văn tự sự cần cân nhắc kĩ càng và thận trọng. Cầc sự việc chi tiết được chọn, phải đảm bảo yêu cầu về sự quan trọng và nổi bật, phải góp phần dẫn dắt cốt truyện, phải tô đậm tính cách của nhân vật, tạo ra sự hấp dẫn và tập trung vào chủ đề của bài văn.

2. Trong đoạn trích Uy-lít-xơ trở về, tác giả Hô-me-rơ đã kể lại toàn bộ quá trình Pê-nê-lốp thử thách Uy-lít-xơ trước khi hai người chính thức nhận ra nhau bằng “chìa khoá” là chiếc giường bí mật. Trong màn đoàn tụ ấy, ở cuối đoạn, tác giả có kể một sự việc quan trọng đó là việc Pê-nê-lốp chính thức nhận ra Uy-lít- xơ. Trong sự việc này các chi tiết tiêu biểu là các chi tiết miêu tả chiếc giường đặc biệt (gian phòng của hai vợ chồng được xây quanh cây ô-liu, gốc cây được đẽo thành một chiếc chân giường làm thành chiếc giường bất di bất dịch,…). Đoạn kể này có thể coi lă một thành công trong nghệ thuật kể chuyện sử thi của Hô-me-rơ. Nó độc đáo, bất ngờ và lô gích bởi nó làm tôn lên vẻ đẹp tính cách và phẩm chất của các nhân vật sử thi. Lối kể này cững tạo ra sự hấp dẫn li kì. Vì thế mà nó lôi cuốn, giục giã tính tò mò và sự quan tâm khám phá của người .

Mai Thu

Bài viết liên quan